Giải pháp bền vững cho nguồn nước sạch vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi: Tác động đến thị trường bất động sản và phát triển hạ tầng 2026

Liệu nguồn nước sạch có trở thành động lực phát triển bền vững cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi?

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và đô thị hóa ngày càng nhanh, vấn đề cấp nước sạch cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi vẫn là một thách thức lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và tiềm năng phát triển bất động sản tại các khu vực này. Bài viết phân tích thực trạng, nguyên nhân và giải pháp cấp nước sạch, đồng thời đánh giá tác động của vấn đề này đến thị trường bất động sản và quy hoạch hạ tầng trong giai đoạn 2026-2030.

Thực trạng cấp nước sạch ở vùng DTTS và miền núi: Những con số chưa trọn vẹn

Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong việc nâng cao tỷ lệ hộ dân sử dụng nước hợp vệ sinh, với con số gần 98% trên toàn quốc. Tuy nhiên, khi xét theo tiêu chuẩn nước sạch từ các công trình cấp nước tập trung, tỷ lệ này chỉ đạt trên 54%, tương đương khoảng 9 triệu hộ dân. Đặc biệt, sự chênh lệch giữa các vùng miền rất lớn: Trung du và miền núi phía Bắc chỉ đạt khoảng 25%, Bắc Trung Bộ 35%, Duyên hải miền Trung và Tây Nguyên khoảng 34%, trong khi các vùng đồng bằng như Đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long đạt tỷ lệ cao hơn nhiều.

Ở các bản làng vùng cao như thôn 1A Thống Nhất (xã Yên Phú, Tuyên Quang) hay thôn Há Pống Cáy (xã Sủng Máng), người dân từng phải đi hàng chục cây số để lấy nước từ khe suối hoặc địu can nước về nhà, đặc biệt trong mùa khô hạn. Từ năm 2021, nhờ các chương trình hỗ trợ khoan giếng, xây dựng hồ treo và kéo đường ống dẫn nước, cuộc sống của người dân đã có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, nhiều nơi vẫn chưa có nguồn nước sinh hoạt ổn định, như một trường nội trú vùng cao vẫn phải dẫn nước từ cách xa 10 km.

Nguyên nhân và thách thức trong việc đảm bảo nguồn nước sạch bền vững

Việc thiếu nước sạch không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn liên quan đến quản lý, vận hành và bảo trì công trình. Hiện cả nước có hơn 17.500 công trình cấp nước tập trung nông thôn, nhưng chỉ khoảng 27% hoạt động bền vững, hơn 16% đã ngừng hoạt động do thiếu kinh phí bảo trì, đơn vị vận hành hoặc kiểm soát chất lượng nguồn nước không hiệu quả.

Thách thức lớn nhất là sự phân tán đầu mối quản lý giữa các bộ ngành và chính quyền địa phương, dẫn đến thiếu sự phối hợp đồng bộ. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm chính về cấp nước nông thôn, Bộ Xây dựng quản lý khung pháp lý về hạ tầng kỹ thuật, Bộ Y tế kiểm soát chất lượng nước, còn chính quyền địa phương là đơn vị tổ chức thực hiện và giám sát vận hành công trình. Sự phân tán này khiến việc duy trì hoạt động ổn định của các công trình gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu, hạn hán kéo dài, xâm nhập mặn cũng làm gia tăng áp lực lên nguồn nước, đặc biệt ở các vùng Tây Nguyên, duyên hải Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Do đó, các giải pháp cần được thiết kế phù hợp đặc thù từng vùng miền.

Giải pháp trọng tâm và lộ trình đầu tư công 2026-2030

Ước tính nhu cầu đầu tư cho cấp nước sạch nông thôn đến năm 2030 lên tới hơn 94 nghìn tỷ đồng, đòi hỏi cách tiếp cận bài bản, trọng tâm và ưu tiên nguồn lực cho vùng DTTS, miền núi, biên giới, hải đảo và các khu vực chịu tác động nặng của biến đổi khí hậu.

Chánh Văn phòng Quốc gia về dân tộc và miền núi nhấn mạnh việc đầu tư cần có trọng tâm, theo lộ trình và mục tiêu cụ thể. Ví dụ:

• Trung du và miền núi phía Bắc ưu tiên xây dựng công trình trữ nước, hệ thống dẫn nước tự chảy, cấp nước nhóm hộ, nâng cấp công trình hiện có và bảo vệ nguồn sinh thủy.
• Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ tập trung giải pháp thích ứng hạn hán, bể trữ nước cộng đồng và khai thác nước dưới đất có kiểm soát.
• Đồng bằng sông Cửu Long ưu tiên trữ nước ngọt mùa mưa và xử lý nước lợ, nước mặn.

Đồng thời, cần xây dựng cơ chế quản lý minh bạch, giảm phân tán đầu mối, lấy người dân làm trung tâm, đảm bảo công trình vận hành bền vững, có đơn vị quản lý rõ ràng, trách nhiệm bảo trì và kiểm soát chất lượng nước thường xuyên.

Tác động đến thị trường bất động sản và quy hoạch hạ tầng

Việc đảm bảo nguồn nước sạch ổn định và bền vững là yếu tố then chốt thúc đẩy phát triển đô thị và bất động sản vùng cao, miền núi. Nguồn nước sạch không chỉ nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển các dự án nhà ở, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, đô thị thông minh và các khu đô thị vệ tinh theo quy hoạch Vành đai 3, Vành đai 4.

Đặc biệt, các dự án hạ tầng trọng điểm như sân bay Long Thành, cảng Cái Mép, metro và các tuyến cao tốc kết nối vùng sẽ gia tăng nhu cầu bất động sản tại các khu vực lân cận, trong đó yếu tố nước sạch là điều kiện tiên quyết để thu hút đầu tư và cư dân.

Đầu tư công 2026 tập trung vào hạ tầng nước sạch cũng góp phần giảm thiểu rủi ro về sức khỏe, tăng khả năng sinh lời cho các dự án bất động sản nghỉ dưỡng, biệt thự, dinh thự và khu đô thị mới, đồng thời hỗ trợ phát triển bền vững theo tiêu chí ESG (môi trường, xã hội và quản trị).

Định hướng chiến lược cho nhà đầu tư và người mua bất động sản

Nhà đầu tư và người mua bất động sản tại các vùng miền núi, vùng DTTS cần cân nhắc kỹ lưỡng yếu tố hạ tầng nước sạch trong quyết định đầu tư hoặc mua nhà. Các dự án có hệ thống cấp nước ổn định, được quản lý tốt sẽ có giá trị gia tăng bền vững hơn trong dài hạn.

Bên cạnh đó, việc theo dõi các chính sách đầu tư công, quy hoạch đô thị và các dự án hạ tầng trọng điểm sẽ giúp nhà đầu tư nắm bắt cơ hội phát triển và tránh rủi ro do thiếu hụt dịch vụ thiết yếu như nước sạch.

Việc đảm bảo nước sạch cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không chỉ là câu chuyện về công trình mà còn là bài toán phát triển bền vững, góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển vùng miền, ổn định cuộc sống và tạo nền tảng cho thị trường bất động sản phát triển lành mạnh. Liệu các giải pháp đầu tư công và quản lý nguồn nước trong giai đoạn 2026-2030 có đủ sức tạo ra bước đột phá để thay đổi diện mạo vùng miền núi và đồng bào DTTS? Và nhà đầu tư bất động sản sẽ cần chuẩn bị những chiến lược gì để tận dụng hiệu quả xu hướng này trong tương lai gần?